Kendinizi tek bir işleve indirgemeyin

Zeynep Nal, İstanbul'da yaşayan bir bilgisayar mühendisi ve yeni medya sanatçısı. 2012'den beri ekran, klavye ve farenin ötesinde; bedenle, sesle, hareketle, dokunmayla, stresle, sıcaklıkla ve renklerle iletişim kuran arayüzler geliştiriyor, makinelere kendi karakterlerini, duygularını ve hikâyelerini veriyor.

Çocukluk

1984'te Aydın'da doğdu; matematik problemleriyle kitaplar arasında büyüdü. Annesi resim öğretmeniydi; ev sanat kitapları, eskizler ve resimlerle doluydu; Monet'yi, Renoir'ı, Degas'yı karşılaştırır, sürekli çizerdi. Aydın Fen Lisesi'nde öğretmenleri öğrencilerden fizik sorusu çözmek kadar dergi çıkarmalarını, şiir okumalarını, sahneye çıkmalarını da beklerdi. Bilgisayar oyunlarını, başka bir karakterin gözünden başka bir dünyada yaşamayı çok severdi; bu yüzden bilgisayar mühendisliğini seçti.

Büyük makinenin küçük parçası

İTÜ'de tiyatro yaptı, sinema kulübünde çalıştı, İngilizcenin yanında İtalyanca, İspanyolca ve Almanca öğrendi. Ardından beş yıl Siemens'te, İstanbul ve Karlsruhe'de fabrika otomasyon cihazları için gömülü yazılım geliştirdi. İşler iyi gidiyordu; ama kendini dev bir makinenin küçücük bir parçası gibi hissediyordu. Kaçmak için bir roman yazmaya başladı: Gurultu — duvarlarında dünyayı döndüren küçük hayaletler yaşayan, şirket kişiliğine bürünmüş bir sistem.

Yeni medya

İstifa etti ve 2010'da, bir daha kod yazmamak niyetiyle Görsel İletişim Tasarımı okumaya başladı. Orada Bager Akbay'la tanıştı; Bager ona sanatın, tasarımın, bilimin ve teknolojinin buluştuğu bir alan gösterdi. 2012'de Linz'deki Ars Electronica'nın gala açılış performansını üreten ekibe katıldı ve yapmak istediği şeyin bu olduğuna karar verdi. 2013'te interaktif stüdyo monolab'ı kurdu; 2014'te Yeldeğirmeni'nde, kısa sürede İstanbul dijital sanat ortamının beklenmedik bir buluşma noktasına dönüşen İskele47'nin kurucuları arasında yer aldı.

Pratik

Genellikle önce bir hikâye ve bir karakter yazıyor, sonra onu hangi teknolojinin, malzemenin ve etkileşimin hayata geçirebileceğini düşünüyor: sizin de fotoğrafınızı çeken bir pandomimci, Türkçe dilekçe yazan bir daktilo, yalnızca yaklaşana sesini duyuran takılar, birey olmak isteyen bir elbise. Hepsinin arkasında iki soru var: Biz ne kadar makineleştik, makineler ne kadar insanlaşabilir? monolab ile aynı düşünceyi yirmiyi aşkın müze uygulamasına ve pek çok marka deneyimine taşıdı.

Bugün

İşleri Ars Electronica, Contemporary Istanbul, Mamut Art Project, İstanbul Dijital Sanat Festivali, İstanbul Tasarım Haftası, Tüyap Sanat Fuarı ve İstanbul Tasarım Bienali'nde sergilendi; Kristal Elma, Felis ve Mixx Awards Europe gibi ödüller aldı. Yıllarca çoğunlukla sessizlik içinde üretti; yapay zekânın ve dijital sanatın yükselişiyle uğraştığı meseleler daha geniş bir tartışmanın ortasına geldi: TRT 2 2023'te atölyesinde bir belgesel çekti, ardından TRT Genç'in Dijitalist programında yer aldı. 2025'ten beri Paribu Studio ekibinde, Kadıköy'deki Paribu Art'ın dijital yüzeyleri için içerik geliştiriyor — artık karakter verdiği şey koskoca bir bina. Ekim 2026'da TEDxAFLYouth'ta “Kendinizi Tek Bir İşleve İndirgemeyin” konuşmasını yaptı.